Literatuurlijst

Vrijmetselarij in het algemeen

Anderson, J.
De instellingen, historiën, wetten, ampten, orders, reglementen en gewoontes van de zeer voortreffelijke broederschap der aengenomene vrye metselaers. Versamelt uyt hare generale gedenkschriften, en overleveringen van vele ewen.
James Anderson; uyt het Engelsch vertaelt door Johan Kuenen, gedeputeerd groot-meester in alle loges van Holland. Om gelezen te worden, by de toelating van een niwe broeder wanneer de meester ofte toeziender zulks gebieden zal. Voor de selven auteur. - 's-Gravenhage : Cornelis van Zanten, stads en kleinzegel drukker, op 't Spui., [1736] - 104 p. (fotomechan. herdr. - Amsterdam: Schors, z.j.)
 
Geldt nog steeds als wetboek voor de reguliere (door de Grootloge van Londen erkende) vrijmetselarij. Bevat zes 'plichten' en 39 'bepalingen', voorafgegaan door een tot Adam teruggevoerde gemystificeerde geschiedenis van de vrijmetselarij, die grote invloed heeft gehad op de beeldvorming binnen en buiten de vrijmetselarij.
 
Apostel, L.
Vrijmetselarij: een wijsgerige benadering
Leo Apostel; [vert. uit het Engels Jan van Pelt]. - Antwerpen; Baarn: Hadewijch, cop. 1992. - 284 p.; 23 cm; Vertaling van: Freemasonry: a philosophical essay. Brussel: Vrije Universiteit Brussel, Centrum voor de Studie van de Verlichting en van het Vrije Denken, 1985. - Met lit. opg.
ISBN 90-5240-143-8
 
De auteur was van 1952 tot 1983 lid van verschillende loges in Belgiëals redenaar en mentor.
Zeer diepgravende studie naar ontstaan en ontwikkeling, wereldbeschouwing, ethiek en mogelijke toekomst van de vrijmetselarij in de zgn 'Blauwe Maçonnerie' (de eerste drie graden: leerling, gezel en meester). Analyse van de symbolen en rituelen.
 
Assendelft, H. van
Hoe word ik vrijmetselaar? : inlichtingen voor hen die het voornemen hebben om vrijmetselaar te worden
H. van Assendelft. - Leiden : Kooyker-Huysman, 1911. - 8 p. ; 22 cm
 
Dierickx, M.
Vrijmetselarij : de grote onbekende, 1717-1967: een poging tot inzicht en waardering
Michiel Dierickx. - Antwerpen : De Nederlandse Boekhandel ; Utrecht : Ambo, 1967. - 264 p., [16 p.pl.] : ill.; 23 cm
lit. opg. - samenv. in Frans, Engels en Duits - bijlagen
 
Auteur is jezuïet en heeft dit, ook door vrijmetselaars gewaardeerde boek, geschreven om de Rooms-Katholieken een beter inzicht in de vrijmetselarij te geven. Behandelt het ontstaan en de ontwikkeling in de verschillende landen; werkwijze en levenshouding. Aandacht ook voor de relatie met de Roomse Kerk.
 
 
Hamill, J.
The craft : a history of English freemasonry
John Hamill. Wellingborough: Crucible, 1986. - 192 p. : ill.; 22 cm
Bibliografie en index
ISBN 0-85030-460-1 pbk
 
Auteur is bibliothecaris en conservator van de Engelse Grand Lodge. Hij verwijst de geschiedopvatting dat de huidige vrijmetselarij zou zijn ontstaan uit de vroegere bouwgilden naar het rijk der fabelen. Volgens hem ligt de vroege geschiedenis van de beweging vooralsnog volledig in het duister.
 
 
Kirk MacNulty, W
Freemasonry, a journey through Ritual and Symbol
W. Kirk MacNulty, Thames and Hudson, London, 1991. - 96 p. : ill.; 28 cm
 
Explains Freemasonry's part in a long tradition of Western mysticism and shows the Craft to be a complex framework of inner growth, a developmental psychology wich presents the 20th century Mason with a viable discipline for the persuit of self-knowledge.
 
Knoop, D.
The genesis of freemasonry : an account of the rise and development of freemasonry in its operative, accepted, and early speculative phases
Douglas Knoop and G.P. Jones. - Repr. London : Q. C. Correspondence Circle Ltd. in association with Quatuor Coronati Lodge, 1978. - 334 p.; 22 cm; 1e druk 1947
(In het Nederlands vertaald door H.N. Brouwer en H. Buiter onder de titel: De wordingsgeschiedenis van de vrijmetselarij, uitg. door de Maconnieke Stichting Ritus en Tempelbouw, 1988)
 
Lennhoff, E.
De vrijmetselaren
Eugen Lennhoff; [vert. uit het Duits A.J.J. Hattinga Raven] - fotomechan. herdr., lic. uitg. Amsterdam : Schors, 1978. - 450 p.: ill.; 22 cm; lit. opg. - naamlijst
1e druk 1931, bij W.J. Thieme te Zutphen
 
Geschiedenis van de vrijmetselarij tot 1928. De schrijver wil een wijsgerige beschouwing zoveel mogelijk vermijden en staat sceptisch tegenover het mytisch verleden. Hij wil opheldering geven over feiten, en doel en streven der vrijmetselaren uiteenzetten. Zowel voor- als tegenstanders komen aan het woord.
 
Ligou, D.
Dictionnaire universel de la franc -maçonnerie : hommes illus tres, pays, rites, symboles
sous la dir. de Daniel Ligou. Paris : Ed. de Navarre, 1974. - 1398 p.; 28 cm, [2 dln]
ISBN 2-85267-003-8
 
Met uitgebreide analytische, chronologisch geordende bibliografie van gedrukte werken en zorgvuldig samengestelde iconografie.
 
Mourgues, J.
La pensée maconnique : une sagesse pour l'Occident
Jean Mourgues. - Paris : Presses Universitaires de France, 1988. 282 p.; 22 cm. - (Politique d' aujourd' hui); Index
ISBN 2-13-041913-5
 
Auteur is hoogleraar filosofie en sinds 1937 vrijmetselaar.
Behandelt o.a. moraal van de vrijmetselarij, vrijmetselarij en religie, en het leven in de loges. Nauwelijks aandacht voor de geschiedenis van de vrijmetselarij.
 
Stevenson, D.
The origins of freemasonry : Scotland's century, 1590-1710
David Stevenson. - Cambridge [etc.] : Cambridge University Press, 1988. - 246 p.: ill . ; 24 cm
ISBN 0-521-35326-2 ISBN 0-521-39654-9 pbk
 
Auteur maakt aannemelijk dat de vrijmetselarij zoals wij die nu kennen, zich voor het eerst heeft gemanifesteerd in Schotland omstreeks 1600.
 
Geheimen
De geheimen der vrye-metselaars en der mopsen geopenbaart ; uit het Fransch vertaalt
Jan Catuff, 1745. XXVIII, 270 p. : ill.
Fotomechan. herdr. - Amsterdam : Schors, 1980.
ISBN 90-6378-040-0
 
Behoort tot het genre van de 'verradersgeschriften', die soms binnen de loges werden gebruikt als 'aide-mémoire' bij het uitvoeren van de ritualen.
Beschrijving van de ritualen in de vrijmetselarij omstreeks 1745. Mogelijk door een van de voormannen der vrijmetselarij gecompileerd. 

Vrijmetselarij in Nederland

Bruijn, T.J. de, e.a.
175 jaar loge 'La Flamboyante', de geschiedenis van een Dordtse vrijmetselaarsloge
T.J. de Bruijn, W. de Vlaming, P. Schotel en F. Jorissen
Kwartaal & Teken Extra 6; Gemeentelijke Archiefdienst Dordrecht, 1987
 
Birza, W.
'Gelukkig hij, die dit weet': 1734 -De Haagse vrijmetselaarsloge 'L'Union Royale'-1984
W. Bizra. - Leiden : Nijhoff, 1984. - 191 p. : ill. ; 24 cm
Uitgegeven t.g.v. het 250-jarig bestaan van de Haagse Loge. met lit. opg.
ISBN 90-247-8063-2
 
Begint met een korte uiteenzetting van doel, methode en ontstaan van de vrijmetselarij (p. 17-54). De geschiedenis van de loge wordt zoveel als mogelijk in verband gebracht met gebeurtenissen van nationaal historisch belang. Veel illustraties.
 
Groenman, Sj.
Met vallen en opstaan : de vrijmetselaarsloge 'Le préjugévaincu' te Deventer, 1784-1984
Sj. Groenman. Ankh-Hermes, cop. 1983. - 169 p. : ill. ; 24 cm reg. ISBN 90-202-5441-3
 
Aandacht voor de betrekkingen van de loge met het Deventer stadsbestuur, de Waalse gemeente, de verschillende beroeps- en bevolkingsgroepen en politieke groeperingen.
 
Hanou, A.
Sluiers van Isis: Johannes Kinker als voorvechter van de Verlichting, in de vrijmetselarij en andere Nederlandse genootschappen, 1790-1845 : een wetenschappelijke proeve op het gebied van de letteren
Andreas Johannes Antonius Maria Hanou. - Deventer : Sub Rosa, 1988. - 536 p + 206 p. : ill. ; 24 cm ; 2 dln (Deventer Studië; 5) Proefschrift Nijmegen. - lit opg., reg. - samenvatting in het Engels
ISBN 90-70591-23-5
 
Begint met enkele hoofdpunten uit de geschiedenis van de 18e-eeuwse vrijmetselarij, speciaal in Nederland, en de uiteenlopende belangstellingen daarin. Geeft verder aan de hand van Kinkers 'carriere' in de maçonnerie enorm veel informatie over de vrijmetselarij in Nederland tijdens de eerste helft van de l9e eeuw.
 
Hanrath, J.J.
De beoefening der koninklijke kunst in Nederland : een cultuurgeschiedkundige platenatlas der vrijmetselarij in Nederland
Joh. J. Hanrath, P.H. Pott, B. Croiset van Uchelen.
[Den Haag] : Maconnieke Stichting Ritus en Tempelbouw, 1971.
 
Inleiding (p 11-44); 94 platen van tempelinterieurs, logegebouwen, oorkonden, (draag)penningen, juwelen, maconnieke gebruiksvoorwerpen etc. met uitleg en lit. opg.
 
Loo, P.J. van
Geschiedenis van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden
P.J. van Loo. - [Voorburg] : Maconnieke Stichting Ritus en Tempelbouw, 1967. - VI, 294 p. : ill. ; 22 cm; reg. en bijlagen
 
Kroniek geschreven door de oud-Grootsecretaris van de Orde. Vooral aandacht voor de administratieve kant, geeft inzicht in de bestuurskundige ontwikkeling.
 
Mijnhardt, W.W.
Tot heil van 't menschdom: culturele genootschappen in Nederland, 1750-1815
W.W. Mijnhardt. - Amsterdam : Rodopi, 1988. - 434 p.; 22 cm
Met lit. opg., reg. - Met samenvatting in het Engels.
ISBN 90-6203-780-1
 
Hoofdstuk vijf 'De vrijmetselarij' (p. 224-258) is een bewerkte samenvoeging van twee eerder verschenen artikelen. Behandelt ontstaansgeschiedenis, de vestiging in Nederland en de sociale, culturele en politieke betekenis in het revolutietijdperk. In een casestudy over de vrijmetselaarsloges in Middelburg worden de betrekkingen met de andere lokale genootschappen onderzocht.
 
Sande, A. van de
'Een stille leerschool van deugd en goede zeden' : vrijmetselarij in Nederland in de 18e en l9e eeuw
onder redactie van Anton van de Sande en Joost Rosendaal. - Hilversum : Verloren, 1995. - 185 p. ; ill. ; 24 cm; Met lit. opg., reg.
ISBN 90-6550-510-5
 
Vijf voordrachten gehouden tijdens een colloquium in 1992, dat de bereikte resultaten van het wetenschappelijk onderzoek naar de Nederlandse vrijmetselarij bekend wilde maken. Uitgebreid met twee nieuwe bijdragen en een bibliografisch overzicht.
Thema is de culturele en politieke betekenis van de Nederlandse vrijmetselarij in het vaderlands verleden.
 
Sande, A. van de
Vrijmetselarij in de Lage Landen : een mysterieuze broederschap zonder geheimen
Anton van de Sande. - Zutphen : Walburg Pers, cop. 1995. - 206 p. : ill. ; 29 cm
Uitg. in samenw. met FAMA Maconnieke Uitgeverij. - Met lit. opg., index.
ISBN 90-6011-930-4
 
Geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en Belgiëvoor een groot publiek. Geeft politieke en culturele achtergronden en een vergelijking in historisch perspectief van de Nederlandse en de Belgische vrijmetselarij. Veel illustraties met gedetailleerde bijschriften.
 
Resolutiën. De resolutiën van de Groote Loge 1756-1798
met inleiding en aantekeningen van E.A. Boerenbeker. 's-Gravenhage: Maconnieke Stichting Ritus en Tempelbouw, 1979. - XXVI, 274 p.: ill. ; 22 cm; reg.
 
'Notulen' van de vergaderingen van de 'Groote Loge'.

Beeldvorming van de vrijmetselarij

Roberts, J.M.
The mythology of the secret societies
J.M. Roberts. - London : Secker & Warburg, cop. 1972. - 370 p. ; 23 cm; index
 
Over wat men geloofde en zei over geheime genootschappen, en met name de vrijmetselarij, in Europa van de 18e eeuw tot kort na de Restauratie.
 
Rogalla von Bieberstein, J
Die These von der Verschwörung 1776-1945 : Philosophen, Freimaurer, Juden, Liberale und Sozialisten als Verschwörer gegen die Sozialordnung
Johannes Rogalla von Bieberstein. - Bern [etc.] : Herbert Lang, 1976. lit. opg., ind.
ISBN 3-261-01906-9
 
Sande, A. van de
Vrijmetselarij als vijandbeeld : antimaçonnisme in de achttiende en negentiende eeuw
A. van de Sande. In : H. Rigthart (red.), De zachte kant van de politiek : opstellen over politieke cultuur. - 's-Gravenhage : SDU Uitgeverij, 1990.
ISBN 90-12-06858-4
 
Uitvaert. De uitvaert van het vryje metzelaersgilde : een anti-maconnieke klucht uit 1735
van inl. en comment. voorz. door Machteld Bouman ; met een bijdrage van Arno van den Brand. - Amsterdam [etc.]: Rodopi, 1993.- 162 p. : ill. ; 22 cm- lit. opg., reg. ISBN 90-5183-379-2
 
Auteurs van de (gelegenheids)klucht (p. 121-142) zijn A. Frese en C. Schaaf. In de uitvoerige inleidende hoofdstukken worden de argumenten voor het verbod op de vrijmetselarij in de Republiek behandeld en, om tot begrip te komen van de antimaçonnieke stemming, de vrijmetselarij zelf en haar plaats in het tijdperk van de Verlichting.